Isu ‘Amanat Tuan Guru Haji Hadi’ sering diangkat kembali dengan satu tuduhan berat: kononnya ucapan tersebut mengkafirkan individu atau kelompok tertentu.
Tuduhan ini bukan sahaja serius dari sudut akidah, malah mencerminkan kegagalan memahami konteks sejarah, politik dan perundangan ketika amanat itu disampaikan.
Hakikatnya, amanat tersebut tidak boleh dibaca secara terpisah daripada latar tafsiran Perlembagaan Negara, perkembangan politik Islam di Malaysia dan suasana tekanan politik era berkenaan.
Perlembagaan, Sekularisme dan Konteks Amanat
Untuk memahami amanat ini, kita perlu kembali kepada pandangan awal kepimpinan negara, khususnya tafsiran Tunku Abdul Rahman yang menegaskan bahawa Malaysia ialah sebuah negara nasionalis sekular, manakala Islam hanyalah ‘Agama Persekutuan’ dalam kerangka yang terhad.
Tafsiran ini membawa maksud pemisahan antara agama dan politik iaitu politik suku, agama suku.
Dalam konteks inilah Amanat Tuan Guru Haji Hadi disampaikan.
Kritikan beliau adalah kritikan terhadap satu pegangan pemikiran dan sistem, iaitu mempertahankan kerangka sekular sebagai asas pemerintahan, bukan penghukuman iman individu.
Apa yang disebut sebagai melampau hari ini sebenarnya adalah fakta sejarah bahawa wujud satu aliran pemikiran yang memisahkan Islam daripada politik dan aliran ini dipertahankan atas nama Perlembagaan.
Perubahan Realiti Sejak Era 1980-an
Namun Malaysia tidak statik.
Sejak tahun 1980-an, negara ini menyaksikan proses Islamisasi yang ketara:
- Penghapusan budaya arak dalam Parlimen dan mesyuarat rasmi kerajaan,
- Pengurangan dan penghapusan judi tertentu,
- Perubahan etika berpakaian dalam perkhidmatan awam,
- Pemakaian tudung labuh sebagai norma sosial, bukan simbol ekstrem,
- Dan yang paling penting, perkembangan tafsiran Perlembagaan itu sendiri.
Perlembagaan yang sama mula dibaca dan ditafsir mengikut semangat Islam, selari dengan aspirasi para ulama dan tokoh politik Islam termasuk generasi awal PAS yang memperjuangkan klausa ‘Islam sebagai Agama Persekutuan’ semasa kemerdekaan.
Daripada tafsiran ini lahir kefahaman bahawa Malaysia boleh difahami sebagai sebuah Negara Islam dari sudut tertentu, walaupun teks Perlembagaan tidak dipinda.
Ini bukan perubahan teks, tetapi perubahan tafsir, hasil usaha politik, ilmiah dan perundangan.
Dalam konteks semasa ini juga, Tuan Guru Haji Hadi Awang sendiri telah menyatakan bahawa tiada keperluan meminda Perlembagaan, kerana kerangka sedia ada masih boleh ditafsir menurut semangat Islam dan beliau adalah antara tokoh utama yang terlibat dalam membangunkan kefahaman ini.
Kepentingan Fikrah Islam Dalam Politik dan Undang-undang
Daripada penjelasan ini, kita belajar satu perkara penting: tafsiran undang-undang tidak pernah neutral.
Istilah ‘Islam sebagai Agama Persekutuan’ bersifat ambigu, dan ruang inilah yang dimanfaatkan oleh pihak tertentu, termasuk parti seperti DAP untuk mempertahankan tafsiran negara sekular.
Dalam realiti perundangan, tafsiran bergantung kepada siapa yang menguasai medan kuasa.
Saya sendiri mempelajari hal ini daripada sahabat saya, seorang peguam berwibawa, bagaimana pendekatan tafsiran boleh mengubah makna undang-undang.
Beliau pernah berkongsi tentang usaha membawa masuk Doktrin Basic Structure (DBS) dalam tafsiran perundangan Malaysia.
Jika diterima tanpa kawalan, pendekatan ini berpotensi menggugat kedudukan Mahkamah Syariah dan kerangka perundangan Islam yang sedia ada.
Maka sebagaimana ahli perundangan memikul amanah mempertahankan tafsiran tertentu, ahli politik Islam juga memikul tanggungjawab besar untuk mempertahankan tafsiran undang-undang menurut semangat Islam.
Amanat Bukan Takfir Individu
Tuduhan bahawa Tuan Guru Haji Hadi mengkafirkan orang adalah tidak benar.
Ucapan beliau bukan takfir mu‘ayyan, iaitu mengkafirkan individu tertentu.
Sebaliknya, beliau menyebut syarat substantif secara umum yang boleh membawa seseorang terkeluar daripada Islam, jika benar-benar dipenuhi.
Syarat itu:
- Tidak ditujukan kepada individu tertentu,
- Tidak menyebut mana-mana parti,
- Boleh terpakai kepada sesiapa sahaja, termasuk ahli PAS sendiri.
Ini adalah peringatan akidah secara umum, bukan penghakiman iman.
Dari Mana Datangnya Label “Ekstrem”?
Usaha melabel Tuan Guru Haji Hadi sebagai ekstrem datang daripada dua kelompok utama:
- Mereka yang jahil terhadap sejarah, konteks dan latar amanat.
- Mereka yang hasad dan berkepentingan, sama ada persaingan politik atau ideologi, lalu sengaja memburukkan imej beliau.
Lebih dangkal lagi apabila keseluruhan tindak balas politik pembangkang pada era tersebut dibebankan hanya kepada satu ucapan, sedangkan realiti ketika itu jauh lebih keras dan menekan.
Tekanan politik pada zaman tersebut meliputi:
- Penafian kenaikan pangkat penjawat awam,
- Tekanan sosial terbuka terhadap penyokong pembangkang,
- Ketidakseimbangan pembangunan,
- Perebutan kuasa masjid dan institusi agama yang diapi-apikan dengan isu akidah.
Fenomena ini bukan unik kepada PAS, bahkan berlaku di Sabah, Sarawak dan banyak negara lain apabila ketidakadilan pembangunan dan penindasan politik berpanjangan mencetuskan reaksi masyarakat.
Kesimpulan: Menilai Dengan Ilmu, Bukan Sentimen
Apabila Amanat Tuan Guru Haji Hadi dibaca dalam konteks zamannya, jelas bahawa ia:
- Mengkritik sistem dan falsafah sekular,
- Bukan menghukum iman individu,
- Menyeru umat Islam agar tidak menerima pemisahan agama dan politik.
Istilah seperti ‘undang-undang kafir’ dan ‘jahiliyah’ merujuk kepada kerangka pemikiran dan sistem pemerintahan, bukan kepada orang UMNO, BN atau mana-mana individu sebagai kafir.
Ayat ‘boleh menjadi kafir dengan mengatakan politik suku, agama suku’ pula ialah peringatan akidah bersifat umum, bukan takfir mu‘ayyan.
Jika konteks ini difahami, maka tuduhan bahawa TGHH mengkafirkan orang runtuh dengan sendirinya. Yang disasar ialah idea dan sistem, bukan manusia.
Dalam menilai perkara ini, keadilan menuntut kita menimbang dengan ilmu dan fakta, bukan taksub tokoh atau sentimen kelompok.
Sunnah mengajar kita berlaku adil, kerana:
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ
“Sesungguhnya Allah menyuruh berlaku adil.”
Moga Allah SWT merahmati Tuan Guru Haji Hadi Awang yang telah lanjut usia, diuji dengan pelbagai celaan, namun terus istiqamah mempertahankan prinsip Islam.
Wallāhu a‘lam.
About the Author
