Kenaikan harga diesel kepada RM6.02 seliter di Semenanjung Malaysia, sebagaimana diumumkan oleh Kementerian Kewangan pada 1 April 2026, menandakan satu titik kritikal dalam pengurusan tenaga negara yang memerlukan penilaian semula yang serius dan menyeluruh.
Saya memahami bahawa kerajaan berhadapan dengan cabaran yang besar. Konflik di Timur Tengah dan penutupan Selat Hormuz telah menyebabkan gangguan bekalan minyak global yang paling teruk dalam sejarah, dengan hampir 20 juta tong sehari terjejas dan lebih 3 juta tong kapasiti penapisan di rantau Teluk ditutup.
Ini adalah krisis global yang bukan dalam kawalan mana-mana kerajaan.
Tetapi apa yang dalam kawalan kerajaan ialah cara ia bertindak balas.
Dan di sini, saya ingin bertanya beberapa soalan dasar yang saya percaya rakyat Malaysia berhak mendapat jawapan.
I. ANGKA YANG TIDAK SELARI
Pada minggu ini, harga RON97 diturunkan 20 sen kepada RM4.95 seliter.
Harga RON95 tanpa subsidi kekal pada RM3.87.
Tetapi diesel dinaikkan 50 sen kepada RM6.02, menjadikan jumlah kenaikan sejak 5 Mac sebanyak RM2.90 atau 93%.
Kementerian menjelaskan bahawa harga produk tertapis diesel telah mencecah USD250 setong berbanding petrol pada USD150 setong.
Saya menerima hakikat bahawa terdapat perbezaan dalam dinamik pasaran produk tertapis, diesel dan jet fuel memang lebih terjejas akibat penutupan Hormuz kerana rantau Teluk Parsi merupakan pengeksport utama sulingan tengah.
Tetapi penerimaan fakta tidak bermakna rakyat harus menerima tanpa soal sebarang kenaikan.
Beberapa persoalan asas perlu dijawab:
1. Apakah komponen sebenar dalam pengiraan harga runcit diesel?
Rakyat tahu bahawa harga runcit terdiri daripada kos produk, kos penapisan, margin pengedar, cukai dan subsidi kerajaan.
Tetapi pecahan ini tidak pernah didedahkan secara terbuka.
Apabila kerajaan berkata ia ‘menyerap sebahagian kos’, berapa ringgit per liter sebenarnya yang diserap?
Dan bagaimana jumlah ini berubah dari minggu ke minggu?
2. Apakah impak nilai ringgit terhadap harga diesel?
Petroleum didagangkan dalam dolar AS.
Prestasi ringgit terhadap dolar turut mempengaruhi harga runcit tempatan.
Sejauh mana kelemahan ringgit menyumbang kepada kenaikan diesel dan apakah langkah Bank Negara untuk menstabilkan kadar pertukaran bagi mengurangkan tekanan harga tenaga?
3. Di mana peranan strategik Petronas?
Petronas bukan sekadar syarikat minyak komersial; ia adalah syarikat minyak nasional yang dimiliki oleh rakyat Malaysia.
Dalam masa krisis tenaga global, apakah mekanisme lindung nilai (hedging) yang telah dilaksanakan?
Petronas sendiri merupakan pengeluar minyak mentah dan pengeksport LNG.
Adakah keuntungan luar biasa Petronas daripada lonjakan harga minyak global disalurkan semula untuk melindungi rakyat, atau adakah ia hanya menambah dividen kepada kerajaan persekutuan?
II. DASAR, BUKAN SEKADAR HARGA
Isu sebenar yang perlu kita bincangkan bukan harga mingguan di pam minyak.
Isu sebenar ialah ketiadaan satu dasar tenaga negara yang komprehensif untuk menghadapi realiti geopolitik baharu.
Dunia telah berubah.
Selat Hormuz, laluan yang membawa 20% bekalan minyak global, kini tertutup untuk trafik komersial.
Ini bukan gangguan sementara.
Para penganalisis antarabangsa memberi amaran bahawa walaupun perang berakhir, pemulihan laluan bekalan Teluk Parsi mungkin mengambil masa berbulan-bulan.
Kapasiti pengeluaran yang ditutup memerlukan tiga hingga empat bulan untuk dipulihkan sepenuhnya.
Dalam konteks ini, pengumuman harga mingguan tanpa konteks strategik tidak mencukupi.
Rakyat memerlukan jawapan kepada soalan-soalan yang lebih besar:
1. Apakah pelan kepelbagaian sumber bekalan diesel Malaysia?
India kini meningkatkan eksport diesel sebanyak 20% dengan margin yang kukuh.
Kilang penapisan di Korea Selatan, Jepun, dan Taiwan mempunyai kapasiti yang besar.
Adakah kerajaan sedang aktif berunding dengan sumber-sumber alternatif ini?
2. Adakah kerajaan mempunyai pelan kecemasan tenaga?
Negara-negara IEA telah bersetuju untuk mengeluarkan 400 juta tong minyak daripada rizab kecemasan mereka.
Apakah rizab strategik Malaysia?
Adakah ia mencukupi?
Berapa hari bekalan yang kita miliki?
3. Bagaimana dengan mekanisme perlindungan untuk sektor kritikal?
Diesel bukan bahan api kereta mewah.
Diesel adalah nadi logistik, pertanian, perikanan, dan pembinaan.
Kenaikan 93% dalam empat minggu bermakna kos pengangkutan barangan ke setiap pasar dan kedai runcit meningkat.
Kos operasi bot nelayan melonjak.
Kos jentera ladang meningkat.
Ini adalah tekanan inflasi yang akan menghempap rakyat berpendapatan rendah paling teruk.
Kerajaan perlu mempertimbangkan mekanisme cap harga diesel untuk sektor-sektor kritikal ini, sekurang-kurangnya sementara krisis berterusan.
4. Apakah strategi jangka sederhana dan panjang?
Kementerian Kewangan sendiri menyebut bahawa kerajaan ‘sedang mempertimbangkan dasar jangka sederhana dan panjang’.
Tetapi bilakah?
Krisis ini sudah bermula.
Rakyat tidak boleh menunggu kajian yang mengambil masa berbulan-bulan sementara harga diesel terus meningkat setiap minggu.
III. PARADOKS BUDI DIESEL
Kerajaan mengumumkan bahawa bantuan BUDI Diesel ditingkatkan kepada RM300 sebulan.
Walaupun langkah ini dihargai, ia perlu dinilai dalam konteks sebenar:
Seorang pengusaha lori yang menggunakan 200 liter diesel sehari berbelanja RM1,204 sehari pada harga RM6.02.
Dalam sebulan, kos dieselnya melebihi RM30,000.
Bantuan RM300 sebulan merupakan kurang daripada 1% daripada kos operasinya.
Seorang nelayan yang menggunakan 50 liter diesel setiap kali ke laut berbelanja RM301 sekali trip.
Jika beliau ke laut 20 kali sebulan, kos diesel sahaja ialah RM6,020.
Bantuan RM300 hanya menutup 5% daripada kos dieselnya.
Ini bukan soal tidak bersyukur.
Ini soal kecukupan dan keberkesanan.
Bantuan tunai tanpa pelan struktur ialah tindakan reaktif, bukan penyelesaian.
Saya mengemukakan soalan-soalan ini bukan sebagai pembangkang, tetapi sebagai wakil rakyat yang prihatin.
Saya pernah berkhidmat dalam Kabinet dan memahami kerumitan membuat dasar.
Tetapi saya juga memahami bahawa rakyat berhak mendapat lebih daripada sekadar pengumuman harga setiap Rabu tanpa konteks dan tanpa pelan.
Malaysia adalah negara pengeluar minyak.
Kita mempunyai Petronas.
Kita mempunyai kapasiti penapisan.
Kita mempunyai hubungan diplomatik dengan negara-negara pengeksport diesel utama.
Persoalannya: adakah kita menggunakan semua kelebihan ini untuk melindungi rakyat?
Krisis ini memerlukan kepimpinan yang berfikir secara strategik, bertindak secara proaktif, dan berkomunikasi secara jujur.
Rakyat tidak meminta keajaiban.
Rakyat meminta kejujuran.
DATO’ SRI TUAN IBRAHIM TUAN MAN
Timbalan Presiden PAS
About the Author
