Tulisan yang mengkritik Presiden PAS ini mengemukakan beberapa dakwaan penting berkaitan konsep bai‘ah, ketaatan, dan penyalahgunaan agama dalam politik.
Kritikan sebegini wajar dijawab secara ilmiah, berprinsip dan berlandaskan fiqh siyasah Ahlus Sunnah, agar perbahasan tidak terjerumus kepada salah faham konseptual atau generalisasi yang tidak tepat.
Dakwaan Menyamakan Parti dengan Negara
Benar bahawa dalam fiqh siyasah klasik, bai‘ah asalnya merujuk kepada kontrak antara umat dan pemegang kuasa pemerintahan (imam, khalifah, amir).
Namun, dakwaan bahawa Presiden PAS telah menyamakan parti dengan negara adalah satu inferens, bukan kenyataan eksplisit beliau.
Dalam realiti moden, parti politik Islam berfungsi sebagai wasilah (alat) untuk mencapai kuasa pemerintahan secara sah dalam kerangka negara berperlembagaan.
Justeru, bai‘ah dalam konteks parti bukan pengganti bai‘ah imamah kubra, tetapi bai‘ah komitmen perjuangan (iltizam haraki), seumpama bai‘ah para sahabat kepada Rasulullah ﷺ sebelum tertegaknya negara Madinah.
Sejarah Islam sendiri merekodkan bai‘ah:
- Bai‘ah ‘Aqabah pertama dan kedua: sebelum wujud negara Islam.
- Bai‘ah ketaatan dalam jamaah dakwah dan jihad, bukan semata-mata negara.
Oleh itu, menyempitkan bai‘ah hanya kepada negara yang berdaulat adalah pembacaan fiqh yang terlalu legalistik, bukan manhaj haraki yang diakui dalam sejarah Islam.
Dakwaan Mengalihkan Bai‘ah kepada Kesetiaan Mutlak Parti
Kritikan ini mengandaikan bahawa bai‘ah PAS bersifat taat mutlak, sedangkan dalam penulisan dan ucapan Presiden PAS sendiri, prinsip berikut sering ditegaskan:
لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ
“Tidak ada ketaatan kepada makhluk dalam maksiat kepada Allah.”
Ini bukan justifikasi taat buta, tetapi had ketaatan.
Dalam fiqh Ahlus Sunnah:
- Ketaatan berlaku dalam perkara makruf.
- Kritikan, nasihat dan teguran adalah sebahagian daripada tanggungjawab.
Bai‘ah parti tidak menggugurkan hak ijtihad, nasihat dan muhasabah, tetapi mengikat disiplin organisasi agar perjuangan tidak berpecah dan dikendalikan oleh nafsu individu.
Ini selari dengan kaedah:
مَا لَا يَتِمُّ الْوَاجِبُ إِلَّا بِهِ فَهُوَ وَاجِبٌ
“Sesuatu yang tidak sempurna kewajipan melainkan dengannya, maka ia menjadi wajib.”
Isu Penggunaan Surah al-Taubah Ayat 111
Firman Allah SWT:
إِنَّ ٱللَّهَ ٱشْتَرَىٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَٰلَهُم
“Sesungguhnya Allah membeli daripada orang-orang beriman jiwa dan harta mereka…” (at-Taubah: 111)
Benar ayat ini turun dalam konteks jihad.
Namun ulama tafsir Ahlus Sunnah tidak mengehadkan maknanya kepada peperangan fizikal semata-mata.
Jihad merangkumi:
- Jihad mempertahankan agama,
- Jihad politik,
- Jihad menegakkan keadilan.
Menggunakan ayat ini untuk meniup ruh pengorbanan dalam perjuangan politik Islam adalah pendekatan istinbat maknawi, bukan penyalahgunaan nas.
Ia tidak bermaksud setiap keputusan parti adalah ‘kehendak Tuhan’, tetapi bahawa perjuangan Islam menuntut kesanggupan berkorban, termasuk dalam medan politik.
Dakwaan Menyekat Kritikan dan Ijtihad Ahli
Kritikan menyatakan bahawa bai‘ah menyekat ruang kritikan dan menutup pintu ijtihad.
Dakwaan ini tidak disokong secara empirik.
Dalam tradisi Ahlus Sunnah:
- Ketaatan bukanlah bermakna pembatalan amar makruf nahi mungkar.
- Disiplin jamaah bukanlah bermaksud penghapusan kebebasan berfikir.
Yang ditegah ialah pembangkangan terbuka yang merosakkan jamaah, bukan perbezaan pandangan yang dibincangkan melalui saluran syura.
Imam al-Nawawi menegaskan bahawa menasihati pemimpin adalah kewajipan, tetapi dengan adab dan maslahah.
Isu Negara Berperlembagaan dan Mandat Rakyat
Tidak dinafikan bahawa dalam sistem moden, mandat rakyat dan sumpah jawatan adalah kontrak politik utama.
Namun, ini tidak menafikan kewujudan komitmen dalaman parti.
Bai‘ah parti:
- Tidak membatalkan sumpah jawatan.
- Tidak mengatasi Perlembagaan.
- Tidak menggugurkan ketaatan kepada undang-undang negara.
Ia berfungsi sebagai pengikat moral dan etika perjuangan, bukan instrumen perundangan negara.
Dakwaan Bertentangan dengan Maqasid Syariah
Mengaitkan bai‘ah parti dengan pelanggaran hifz al-‘aql, al-nafs, al-din dan al-‘irdh adalah dakwaan serius yang memerlukan bukti konkrit, bukan andaian.
Jika wujud penyalahgunaan individu atau kes terpencil, ia adalah kesalahan pelaksanaan, bukan kecacatan konsep.
Kaedah fiqh menyebut:
يُنْظَرُ فِي الْمَقَاصِدِ لَا فِي الْمَظَاهِرِ
“Dilihat pada tujuan, bukan semata-mata pada bentuk luaran.”
Kesimpulan
1. Konsep bai‘ah dalam PAS bukan bai‘ah imamah negara, tetapi bai‘ah iltizam perjuangan.
2. Ia tidak mewujudkan ketaatan mutlak dan tidak menafikan kritikan atau ijtihad.
3. Penggunaan dalil al-Quran dan hadis adalah dalam kerangka istinbat siyasah, bukan pensakralan parti.
4. Menyamakan disiplin jamaah dengan ‘taat buta’ adalah simplifikasi berlebihan.
5. Islam menolak kezaliman, tetapi juga menolak anarki dan individualisme politik.
Benar, agama boleh rosak apabila orang berilmu membenarkan kezaliman.
Namun agama juga boleh rosak apabila ilmu digunakan untuk melemahkan jamaah Islam dan mencabut ruh pengorbanan daripada politik Islam.
Keadilan menuntut kita membezakan antara kritik ilmiah dan pembingkaian negatif yang menghakimi niat.
Wallāhu a‘lam.
About the Author
